Automobilem...

Borkowice

Samorodek Hilarego Mali

Hilary Mala, górnik spod Kielc, w 1646 r. wykopał wyjątkowych rozmiarów samorodki minerału ołowiu – galeny. Unikalne znaleziska potraktowano szczególnie. Nie trafiły do hutniczych pieców, ale wyrzeźbiono z nich trzy rzeźby sakralne. Wizerunki Najświętszej Marii Panny i św. Barbary umieszczono w kościołach kieleckich. Trzecia rzeźba, przedstawiająca św. Antoniego trafiła do Borkowic. Można ją oglądać w lewej nawie neogotyckiej świątyni pw. Św. Krzyża i św. Mateusza (kościół zbudowano w pierwszej połowie XIX w.).

W Borkowicach znajduje się dawny zespół pałacowo-parkowy Dembińskich. Eklektyczny pałac zbudowano w latach 1903-1905. Wokół park z pomnikowymi okazami drzew. Z XIX w. pochodzi dobrze zachowany spichlerz kryty gontowym dachem. Zespół jest własnością prywatną.

Krakowa Góra położona 1 km na zachód od kościoła borkowickiego jest dobrym punktem widokowym. Na szczycie kaplica wystawiona w 1933 r. dla uczczenia 250. rocznicy wiktorii wiedeńskiej. Obecności wzgórza przypisuje się istnienie zjawiska cienia opadowego. Zaobserwowano, że letnie burze często omijają rejon nagrzanych stoków Krakowej. Deszcze częściej spadają na zachód od wzgórza, przez co w Borkowicach rejestruje się mniejszą wysokość opadów.



Odrzywół

Pamiątka rozruchów

Najstarszym zabytkiem jest klasycystyczna plebania z 1790 r. mająca uskokowy (mansardowy) dach, i klasycznie polski ganek od frontu. W dziejach obiektu odnotowano jeden szczególny nocleg w 1809 r. Gościem odrzywolskiego plebana był wówczas sam książę Józef Poniatowski.

Za mostem na Drzewiczce stoi żelazny krzyż. Na nim tabliczka z napisem: 1935 r. zginęli od kól (pisownia oryg.) Policji Sanacyjnej członkowie Stronnictwa Narodowego Cześć ich pamięci. Krzyż jest pamiątką wydarzeń do jakich doszło w Odrzywole w listopadzie 1935 r. Po zamieszkach w czasie jarmarku i atakach na sklepy żydowskich mieszkańców miasteczka policja aresztowała najaktywniejszych uczestników zajść, członków Stronnictwa Narodowego. Pod Odrzywołem zgromadziło się do trzech tysięcy chłopów z okolicznych wsi chcących uwolnić aresztowanych. Tłum dodatkowo zmobilizowała fałszywa pogłoska, że aresztowań dokonali Żydzi przebrani w mundury policyjne oraz wywołująca szczególne wrzenie wieść o pobiciu przez nich proboszcza i uwięzieniu biskupa wizytującego akurat miasteczko. Chłopi byli uzbrojeni w widły, siekiery, niektórzy posiadali karabiny i rewolwery. Stanowiska policji były wielokrotnie szturmowane. Najbardziej dramatyczny przebieg miały starcia przed mostem na Drzewiczce. W tym miejscu policjanci otworzyli ogień do tłumu z karabinu maszynowego. Łącznie w tumulcie odrzywolskim zginęło 12 osób (5 na miejscu), 25 odniosło rany. W czerwcu 1936 r. doszło do procesu sprawców rozruchów. Sądzono 20 członków Stronnictwa Narodowego. Kary – maksymalnie do 1,5 roku więzienia – wymierzono 16 osobom.



Gielniów

Miasteczko bł. Władysława

Kaplica błogosławionego znajduje się tuż przy ruchliwej drodze nr 12, w miejscu gdzie najprawdopodobniej stał jego dom rodzinny. Bł. Władysław urodził się w Gielniowie ok 1440 r. Był wybitnym przedstawicielem zgromadzenia zakonnego bernardynów, zasłynął jako poeta, muzyk i natchniony kaznodzieja. Układał pieśni i głosił kazania po polsku. Najbardziej znaną z jego dorobku pozostaje pieśń Jezusa Judasz przedał za pieniądze nędzne ułożona w 1488 r. W trakcie kazań ponoć widywano jak Władysław z Gielniowa doznawał ekstatycznych uniesień. Płomienny mówca potrafił wówczas nawet unieść się nad amboną! Zmarł 4 (5?) maja 1505 r. w Warszawie (pochowano go w kościele bernardynów pw. św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu). Beatyfikacji Władysława dokonał papież Benedykt XIV w 1750 r.

Gielniowską kaplicę pw. bł. Władysława zbudowano w 1852 r. Nieopodal stoi współczesny pomnik błogosławionego. Obecny neogotycki kościół pw. bł. Władysława pochodzi z lat 1861-1866. W ołtarzu głównym przechowywane są relikwie patrona świątyni.

Na południe od domów Gielniowa znajduje się dawny kamieniołom piaskowca, a w nim ściana skalna kilkumetrowej wysokości.






Przysucha

Miasto trzech rynków

W 1710 r. Przysucha otrzymała prawa miejskie. Była osadą niemieckich rzemieślników. Jej centrum stanowił dzisiejszy główny plac miasta leżący u zbiegu ulic Radomskiej, Krakowskiej, Lubelskiej i Warszawskiej. Kilkanaście lat potem pod bokiem ewangelików wyrosło osiedle żydowskich kupców. Jego śladem jest dziś plac Żeromskiego z XVIII-wieczną synagogą, jedną z najokazalszych w kraju. Zachodnia część miasta – Urszulin – to dawna polska osada osobliwego trójmiasta. Jej centrum stanowił dzisiejszy plac Konstytucji 3 Maja. Przy nim klasycystyczny kościół pw. św. św. Jana Nepomucena i Ignacego Loyoli zbudowany w latach 1780-1786. Fundatorką obiektu była dziedziczka Rusinowa Urszula z Morsztynów Dembińska. W północnej części miasta znajduje się dawny dwór Dembińskich, dziś siedziba Muzeum im. Oskara Kolberga. Słynny etnograf urodził się w Przysusze w 1814 r. Muzeum prezentuje wystawy poświęcone jego dokonaniom oraz równie zasłużonej pani Urszuli Dembińskiej. Oddzielny dział przedstawia historię miasta.

Każdego roku na początku czerwca organizowany jest trzydniowy festyn „Dni Przysuchy”, w ramach którego odbywa się huczna impreza pod nazwą „Mazowiecki Przegląd Folkloru”. Prawdziwe święto folkloru ma miejsce w dniu trzecim (w niedzielę) i nosi nazwę „Dni Kolbergowskie”. Grają, tańczą i śpiewają zespoły z regionu opoczyńskiego oraz wykonawcy z całej Polski.

Na południowy zachód od miasta, w lesie występują na powierzchni piaskowcowe skałki. Polecamy spacer ścieżką dydaktyczną „Rawicz”. Zaczyna się przy śródleśnym parkingu, a kończy w dawnym wyrobisku z kilkumetrowej wysokości ścianą piaskowców cechujących się wyjątkowo słabą spoistością.

W osadzie Topornia, przy drodze nr 749 znajduje się mały zalew na Radomce. Doskonałe kąpielisko, ośrodek rekreacji z miejscami noclegowymi.


Skrzyńsko

Sanktuarium Matki Boskiej Staroskrzyńskiej

Tradycja kultu obrazu Matki Boskiej ze Skrzyńska sięga XII w. Dzieło, które znajduje się w kościele pw. św. Wojciecha pochodzi wprawdzie z XV w., ale wiadomo, że wierzchnia warstwa malarska skrywa mniejsze, znacznie starsze malowidło. Cudowny obraz jest odsłaniany w niedziele i dni świąteczne.

Kościół w Skrzyńsku to budowla późnobarokowa, wzniesiona w latach 1760-1768, o bogatym wyposażeniu barokowo-rokokowym.


Zapniów

Tropy dinozaurów i matecznik u źródeł rzeki

W dawnej kopalni gliny ceramicznej, odkryto utrwalone w skałach wieku jurajskiego tropy dinozaurów, zarówno roślinożernych zauropodów, jak i drapieżnych teropodów. Około 200 milionów lat temu północne rejony dzisiejszych Gór Świętokrzyskich leżały w strefie brzegowej morza. Przypuszcza się, że gady odwiedzały ówczesne plaże i bagniska nad lagunami w poszukiwaniu żeru. Pozostawiły utrwalone w kamieniu liczne ścieżki z tropami.

Wyrobisko kopalniane, w którym dokonano odkrycia jest obecnie częściowo zatopione. Władze dopiero planują w nowoczesny sposób udostępnić atrakcję turystom. Samochodem można dojechać do dawnej bazy kopalni. Głębiej w las można tylko pieszo lub na rowerze. Gorąco polecamy leśną wycieczkę do rezerwatu „Puszcza u źródeł Radomki”. Droga z kopalni prowadzi do skrzyżowania z duktem. Dalej czerwonym szlakiem turystycznym. Łącznie 2,8 km w jedną stronę. U celu czeka wiekowa, niemal naturalna, jodłowo-bukowa knieja. Liczne strumienie wypływające z okolic tego rezerwatu dają początek Radomce.


Skrzynno

Świątynia Pięknej Madonny

Kościół pw. św. Szczepana powstał w pierwszej połowie XVII w. Budowla reprezentuje styl późnorenesansowy. Zachowały się XVII-wieczne dekoracje sztukatorskie na sklepieniach oraz podobnego wieku kamienne portale. W wyposażeniu znajduje się gotycka polichromowana rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z początku XV w. Historycy sztuki zaliczają ją do typu tzw. Pięknych Madonn. Matka Boska z Dzieciątkiem widnieje także w ołtarzu głównym, na XVI-wiecznym obrazie zdradzającym cechy warsztatu mistrzów niderlandzkich.


Wieniawa

Poliptyk Wieniawski

Kościół pw. św. Katarzyny powstawał przez kilka stuleci. Prezbiterium oraz kaplicę św. Stanisława zbudowano ok. 1511 r. Prezentują styl późnogotycki z wyraźnymi wpływami renesansu. Barokowa nawa pochodzi z początku XVIII w. Ołtarz główny świątyni z obrazem Matki Boskiej Szkaplerznej jest późnorenesansowy. Osobliwością kościoła jest kaplica św. Stanisława. W sklepionym gwiaździsto wnętrzu można oglądać Poliptyk Wieniawski, jeden z ważniejszych zabytków polskiej sztuki doby renesansu. Anonimowy rzeźbiarz (niepotwierdzone hipotezy przypisują autorstwo synowi samego Wita Stwosza) ukończył dzieło w 1544 r. Na wewnętrznych skrzydłach ołtarza przedstawił rzeźbiarsko historię o św. Stanisławie. Na odwrocie znalazły się malarskie sceny Męki Pańskiej.


Zalew Domaniowski

Wody Radomki podpiętrzone tamą pod Domaniowem utworzyły w 2001 r. zalew o powierzchni kilku kilometrów kwadratowych. Pod Wólką Domaniewską funkcjonuje kąpielisko. Na wschodnim brzegu, w Konarach działa ośrodek wypoczynkowo-konferencyjny w rozbudowanym współcześnie dla potrzeb hotelowych XIX-wiecznym dworku Helbichów.